LANOSEKO GAZTELUAREN EGONKORTZE ETA BALIOAN JARTZE LANAK, OTXOAN

KOKAPENA
Zambrana, Araba.

DATA
2025

LANKIDETZA TALDEA

Jose Luis Solaun

JARDUERA

Lanoseko gaztelua Ebro ibarra kontrolatzen duen harkaitz‑mutur batean altxatzen da, eta fase desberdinetan eraikitako gotorleku konplexua osatzen du, inoiz ez proiektu bakar eta unitario baten arabera. Dorrea, mendebaldeko eraikin adosatua eta hiru harresi kontzentriko osatugabeak garai konstruktibo ezberdinetakoak dira, defentsa‑beharren bilakaerara egokituta. Harlangaitzek antz bateratua dutela dirudien arren, kanpoko “arrain‑hezurdura” moduko harlangaitzak bilakaera konplexua agerian uzten du. Lehen aipamen dokumentalak XIII. mendean kokatzen du gaztelua, Sancho IV.ak La Bastida eta Portillarekin batera haren konkista jasotzen duenean. Hala ere, zenbait ikerlarik jatorri defentsibo zaharragoa proposatzen dute, VIII. eta X. mendeen arteko ibarreko gotortze‑sarearekin lotuta. XV. mendean Sarmiento leinuaren eskuetara igaro zen eta, mende batzuk geroago, hondatuta zegoen.

Esku‑hartze arkitektonikoa irakurketa diakroniko horretan oinarritu da, egitura‑ eta defentsa‑sistemen funtzionamendua eta fase bakoitzaren exekuzioa ulertuta. Horretatik abiatuta, sendotzean, segurtasunean eta balioan jartzean oinarritutako hainbat jarduketa garatu dira. Lehenik, loturarik gabeko edo solte zeuden elementuak eskuz kendu ziren, bereziki koroatzeetan, erorketa‑arriskuak ezabatzeko. Ondoren, eserlekua egokia izan arren lotura mekanikoa galdua zuten piezak morteroz lotu ziren, egonkortasuna bermatuz eta gazteluaren benetakotasuna errespetatuz.

Harresien sendotzea izan da lanaren ardatz nagusietako bat. Sistema murarioaren karga‑jaitsiera berrezartzeko beharrezko gutxieneko geometria berreskuratu da, bai eremu trinkoetan, bai dorreko arku nagusian, non material‑galera handiak zeuden. Dorre nagusia bereziki zaindutako esku‑hartzearen xede izan da, barne‑ eta kanpo‑aurpegiak sendotuz eta diakroniaren irakurketa mantenduz, dagoenaren eta gehitutakoaren arteko bereizketa argiaren bidez.

Esku‑hartze irizpideek prozesu osoa gidatu dute: alderagarritasuna, konponbideak desmuntagarriak izatea bermatzeko; ikusgarritasuna, gehitutakoa bereizgarria izan dadin; iraunkortasuna, inguruko harria eta kare‑mortero egokituak erabiliz; eta egonkortasun estrukturala, puntu ahulen sendotzearekin. Dimentsio kultural eta irisgarriak eremua ulertzea eta ondarearen zabalkundea errazten ditu.

Azkenik, sarbideen eta ibilbideen hobekuntzak osatzen du balioan jartzea. Ibilbide diskretu eta seguruak sortu dira, bisitariak dorrea eta maila desberdinak zeharkatu ahal izateko, egitura historikoetan esku hartu gabe. Arkitekturak bitartekari gisa jarduten du, multzoa segurtasunetik eta memoriarekiko errespetuz esperimentatzeko aukera emanez.